Toprak

Toprak ├že┼čitleri

Toprak
Toprak, bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n beslendi─či kaynaklar─▒n ana deposudur. 1 cm toprak ortalama olarak 1000 y─▒lda olu┼čur. Toprak ├╝zerindeki ├Âl├╝ bitkileri yakmak topra─ča ├žok b├╝y├╝k zararlar verir ve topra─č─▒ verimsizle┼čtirir. Toprak ├╝zerindeki ├Âl├╝ bitkiler ve kuru yapraklar fossille┼čerek bir g├╝bre g├Ârevi g├Âr├╝r ve topra─č─▒n zenginle┼čip nem tutarak verimlili─čini art─▒r─▒r.

Topra─č─▒n ├╝st tabakas─▒ insanlar─▒n ve di─čer canl─▒lar─▒n beslenmesinde temel kaynak te┼čkil etmektedir. Bir gram topra─č─▒n i├žerisinde milyonlarca canl─▒ bulunmakta ve ekosistemin devam─▒ i├žin bunlar─▒n hepsinin ayr─▒ ├Ânemi bulunmaktad─▒r. Topra─č─▒n verimlili─čini sa─člayan ve humus├ža zengin olan topra─č─▒n 10 cm’lik ├╝st tabakas─▒d─▒r. Bilimsel anlamda toprak bir kar─▒┼č─▒md─▒r.

Olu┼čumu
Genel olarak kabul edilen bir teoriye g├Âre D├╝nya G├╝ne┼č’ten kopmu┼č ate┼čten bir k├╝tle idi. Bo┼člukta d├Ânerken zamanla so─čuyan bu k├╝tlenin ├╝zeri sert bir kabuk halini alm─▒┼čt─▒r. Bu sert kabu─ču te┼čkil eden kayalar─▒n milyonlarca y─▒l boyunca ├že┼čitli etkilerle ufalan─▒p ayr─▒┼čmas─▒ ve sonradan i├žerisine organik maddelerin kar─▒┼čmas─▒ndan topraklar has─▒l olmu┼čtur. Bu par├žalanmada fiziksel, kimyasal ve biyolojik faaliyetler m├╝┼čtereken rol oynam─▒┼člard─▒r. H├ólen de bu kuvvetler etkilerini g├Âstermekte ve topraklar─▒n olu┼čumu devam etmektedir.

Etraf─▒m─▒za bakt─▒─č─▒m─▒zda k├╝├ž├╝k bir arazi par├žas─▒nda bile ├že┼čitli topraklar g├Âr├╝r├╝z. Bu farkl─▒l─▒─č─▒n de─či┼čik sebepleri vard─▒r. Toprakta bulunan maddelerin pek ├žo─ču yery├╝z├╝n├╝ kaplayan kayalardan meydana geldi─čine g├Âre, topra─č─▒n cinsi onu has─▒l eden kayan─▒n yap─▒s─▒ ile yak─▒ndan ilgilidir. Fakat iklimin, canl─▒lar─▒n, arazinin d├╝z veya engebeli olu┼čunun yani topo─črafik durumunun ve zaman─▒n etkilerinin de meydana gelen topra─č─▒n cinsinde kaya kadar ├Ânemli rol├╝ vard─▒r.

Yap─▒s─▒
Normal bir toprak ┼ču bile┼čenlerden olu┼čur:
%50 kat─▒ k─▒sm─▒: Organik maddeler (%5), ─░norganik maddeler (%45)
%50 Bo┼čluklar : Hava (%25) ve su (%25)
Topra─č─▒n kat─▒ k─▒sm─▒n─▒; ├çak─▒l, kum, kil, mil ve tuz olu┼čturur. Bu kat─▒ maddelerin aras─▒nda kalan bo┼čluklara da su ve hava yerle┼čir. Topraktaki hava miktar─▒ suyun varl─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r. Su oran─▒ art─▒k├ža hava oran─▒ azal─▒r. Suyun i┼čgal etmedi─či k─▒s─▒mlar normal atmosferden bile┼čiminden farkl─▒ hava ile doludur. Normalden daha fazla Karbondioksit ve nem, daha az oksijen bulunur.

Topra─č─▒n kullan─▒m─▒
D├╝nyadaki topraklar─▒n ancak 1/10’inde ├╝retim yap─▒labilmektedir. T├╝rkiye’nin arazi varl─▒─č─▒n─▒n ise yakla┼č─▒k %36’s─▒ i┼členmekte, %28’i ├žay─▒r ve mera, %30’u orman ve fundal─▒k olup, geriye kalan b├Âl├╝m├╝ di─čer araziler i├žinde yer almaktad─▒r. Ekilebilir arazinin ancak %11’i sulanabilmektedir.

Toprak katmanlar─▒
Verimli bir toprak, A, B, C, D profilleri olarak adland─▒r─▒labilecek, genel olarak d├Ârt profilden olu┼čur.

Toprak, ana materyal, zaman, mikroorganizmalar, organik madde ve topo─črafyadan olu┼čur.

Bu profillerden
A: Topra─č─▒n i┼člendi─či k─▒s─▒m, yani tar─▒m yap─▒ld─▒─č─▒ yerdir. Bu b├Âl├╝m├╝ karalar─▒n ├╝st├╝n├╝ ├Ârten ince bir deri tabakas─▒na benzetebiliriz. A katman─▒ ayn─▒ zamanda topra─č─▒n en verimli k─▒sm─▒d─▒r. B├╝t├╝n canl─▒lar─▒ ve de─či┼čimle ortaya ├ž─▒kan maddeleri kapsar. A katman─▒ndaki tuz, kire├ž, kil gibi sularda ├ž├Âz├╝nen maddeler, ya─čmur sular─▒yla topra─č─▒n alt k─▒s─▒mlar─▒na ta┼č─▒n─▒r. Bu nedenle A katman─▒n─▒n alt─▒ndaki B katman─▒, birikme b├Âl├╝m├╝, yani tar─▒m─▒n yap─▒lmad─▒─č─▒ yerdir.
B katman─▒nda humus, bitki k├Âk├╝ ve canl─▒ yoktur. A katman─▒n─▒n erozyonla yitirildi─či yerlerde B katman─▒ ortaya ├ž─▒kar. A ve B katman─▒ binlerce y─▒lda ortaya ├ž─▒kan esas topra─č─▒ olu┼čturur.
C katman─▒nda hen├╝z tam ayr─▒┼čmam─▒┼č ana malzeme bulunur. Bu katmanda kayaca ait iri par├žalar bulunur. Ama canl─▒ yoktur. Bu tabaka zamanla ayr─▒┼čarak B katman─▒na kar─▒┼č─▒r.
D katman─▒ da topra─č─▒n en alt─▒nda kayac─▒ olu┼čturur .

Toprak ├že┼čitleri
Ba┼čl─▒ca toprak ├že┼čitleri:

Zonal topraklar Azonal Topraklar ─░ntrazonal topraklar
Laterit Al├╝vyal topraklar Halomorfik
Podzol Morenler Kalsimorfik
Terra rossa L├Âsler Hidromorfik
Kahverengi orman Vertisol
Tundra Rendzina
Step topraklar
Çernozyom

1- Ta┼čl─▒ topraklar
Ta┼čl─▒ topraklar: ─░├žeri─či % 80 ta┼č ve az miktarda topraktan olu┼čur. Kolay havalan─▒rlar. Fakat su tutma kapasiteleri ve besin ihtiya├žlar─▒ azd─▒r.

2- Kumlu topraklar
Kumlu topraklar: % 80 kum ihtiva ederler. ─░┼členmeleri kolayd─▒r. Su tutmad─▒klar─▒ndan bol sulama gerektirirler. Bu da topraktaki besinin y─▒kan─▒p gitmesine neden olur. Besince fakir ve genellikle de asit topraklar─▒d─▒r. Ayr─▒ca suyla birle┼čince ├žamur dedi─čimiz madde olu┼čur.

3- T─▒nl─▒ topraklar
Yar─▒dan fazlas─▒ kum ve % 30ÔÇô50 aras─▒ da kilden meydana gelirler. Tava gelmeleri ve i┼členmeleri kolay oldu─čundan tar─▒m i├žin elveri┼čli topraklard─▒r.

4- Killi topraklar
Killi topraklar: ─░├žeri─činin yar─▒dan fazlas─▒n─▒ kil olu┼čturur. Su tutma kapasiteleri y├╝ksektir. Bu nedenle ge├ž tava gelirler. Tava gelmeden i┼členmesi halinde toprak tekst├╝r├╝ zarar g├Âr├╝r. A─č─▒r topraklar olup i┼členmeleri zordur. Kurak zamanlarda toprak kat─▒ bir hal al─▒r.

5- Marnl─▒ topraklar
Marnl─▒ topraklar. ─░├žinde kum, kil, ├žak─▒l ve humus bulunur. Ba─čc─▒l─▒k bak─▒m─▒ndan uygun topraklard─▒r.

6- Humuslu topraklar
Humuslu topraklar: Toprak sadece olu┼čtu─ču kayan─▒n mineralleri de─čil bitkilerin dal k├Âk yaprak gibi k─▒s─▒mlar─▒ da i├žerirse b├Âyle topra─ča humuslu toprak denir. Siyah renkte bir toprakt─▒r. Koyu renk oldu─ču i├žin ├žabuk ─▒s─▒n─▒p kolay tava gelirler. Su tutma kapasiteleri iyidir. Besin maddelerince zengindirler. Tava gelince kolay i┼členirler.

7- Kire├žli topraklar
Kire├žli topraklar: Kil, kum, humus ve kire├ž ihtiva ederler. Kal─▒n bir kaymak tabakas─▒ ba─člarlar. Suyu ge├žirmezler. Zor i┼členen bir toprak ├že┼čididir.

Toprak s─▒n─▒fland─▒rmas─▒
K─▒rsal arazilerin s├╝rd├╝r├╝lebilir kullan─▒m─▒ i├žin toprak ├Âzelliklerinin ve arazide nas─▒l da─č─▒ld─▒─č─▒n─▒n bilinmesi gerekmektedir. Bu ba─člamda, k─▒rsal araziler ├Âzellikle topra─č─▒n fiziksel ve kimyasal durumu, parselin konumu ve tar─▒msal ├╝retkenliklerine g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒lmakta ve haritalanmaktad─▒r. Arazi kullan─▒m planlar─▒ i├žin ├žok ├Ânemli olan bu s─▒n─▒fland─▒rma verisi, k─▒rsal arazilerin verimliliklerini tespit etme a├ž─▒s─▒ndan dikkate al─▒nmaktad─▒r..

G├╝n├╝m├╝zde kullan─▒lan toprak s─▒n─▒fland─▒rma sistemlerinin baz─▒lar─▒ uluslararas─▒ ge├žerlilik kazan─▒rken, baz─▒lar─▒ ise ulusal d├╝zeyde kalm─▒┼čt─▒r. Bug├╝n, FAO ve USDA s─▒n─▒fland─▒rma sistemleri, yery├╝z├╝nde en yayg─▒n olarak kullan─▒lan s─▒n─▒fland─▒rma sistemleridir. S─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde kendi sistemlerini kullanan ├╝lkelerin baz─▒lar─▒; Fransa, Avustralya, Rusya, Kanada, Brezilya, Almanya, Norve├ž, ─░sve├ž ve Amerika Birle┼čik Devletleri’dir.

T├╝rkiye’de Toprak S─▒n─▒fland─▒rmas─▒
T├╝rkiyeÔÇÖde 1967-1971 y─▒llar─▒ aras─▒nda m├╝lga Toprak Su Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ taraf─▒ndan haz─▒rlanan ÔÇśT├╝rkiye Toprak EnvanteriÔÇÖ ├žal─▒┼čmalar─▒nda, ÔÇśEski Amerikan S─▒n─▒fland─▒rmas─▒ÔÇÖ olarak adland─▒r─▒lan sistem kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ genel m├╝d├╝rl├╝k, 1981-1984 y─▒llar─▒nda bu ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ g├╝ncellemi┼č ve 1:25.000 ├Âl├žekli toprak haritalar─▒ ├╝retilmi┼čtir. Bu haritalar, ├╝lkemizin detayl─▒ tek toprak envanteridir. ├ťlkemizdeki baz─▒ ovalara y├Ânelik b├╝y├╝k projelerin ger├žekle┼čtirilmesiyle, bu ovalara ├Âzel daha b├╝y├╝k ├Âl├žekli toprak haritalar─▒ da ├╝retilmi┼čtir. T├╝rkiyeÔÇÖde ger├žekle┼čtirilen en son toprak s─▒n─▒fland─▒rma ├žal─▒┼čmas─▒, ├çukurova ├ťniversitesi i┼čbirli─či ile FAO taraf─▒ndan 2005 y─▒l─▒nda ger├žekle┼čtirilmi┼č olup, FAOÔÇÖnun kendi s─▒n─▒fland─▒rma sistemi kullan─▒lm─▒┼č 1:800.000 ├Âl├žekli haritalard─▒r.

T├╝rkiye’de hem FAOÔÇÖnun hem de USDAÔÇÖn─▒n s─▒n─▒fland─▒rma sistemleri bir arada kullan─▒lmaktad─▒r. ├ľzel projeler i├žin haz─▒rlanan ÔÇśplanlama toprak et├╝tleriÔÇÖ ve ÔÇśsulu arazi tasnif s─▒n─▒flar─▒ÔÇÖ haritalar─▒, arazi toplula┼čt─▒rma amac─▒yla yap─▒lan ÔÇśstorie indeksÔÇÖ haritalar─▒, T├╝rkiye toprak varl─▒─č─▒ haritalar─▒ olduk├ža yayg─▒n bir ┼čekilde kullan─▒lmaktad─▒r. TBMMÔÇÖnin 2005 y─▒l─▒nda y├╝r├╝rl├╝─če soktu─ču, 5403 say─▒l─▒ Toprak Koruma ve Arazi Kullan─▒m Kanunu ile arazilerimizin; ÔÇťMutlak, Marjinal, ├ľzel ├ťr├╝n, Dikili Tar─▒mÔÇŁ arazileri ┼čeklinde d├Ârt ana grup alt─▒nda toplanmas─▒ hedeflenmi┼čtir. Bu yasada bahsedilen s─▒n─▒fland─▒rma, topra─č─▒n do─črudan fiziko-kimyasal ├Âzelliklerinin yan─▒ s─▒ra, mevcut kullan─▒m ┼čekillerini de dikkate alan bir y├Ântemi ele almaktad─▒r. Bu sistemde, dikili ya da ├Âzel ├╝r├╝n tar─▒msal kullan─▒m ┼čekli d─▒┼č─▒nda kalan ve %8ÔÇÖden daha fazla e─čimli araziler ÔÇťMarjinal Tar─▒m ArazileriÔÇŁ olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼člard─▒r. Marjinal Tar─▒m Arazileri, di─čer gruplar i├žerisinde tar─▒m d─▒┼č─▒ kullan─▒lmas─▒na izin verilebilen tek grubu olu┼čturmaktad─▒r. Tar─▒msal kullan─▒m ├Âzelli─či y├╝ksek olan I ve II. s─▒n─▒f arazilerin tamam─▒ ve bir k─▒s─▒m III. s─▒n─▒f araziler mutlak tar─▒m arazileri s─▒n─▒f─▒nda toplanm─▒┼čt─▒r.

K─▒rsal arazilerin s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ i├žin arazide do─črudan g├Âzlemlere, laboratuvarda kimyasal, fiziksel ve mikromorfolojik analizlere ve kartografik ├╝r├╝nlere (topografik haritalar, uydu g├Âr├╝nt├╝leri vb.) gereksinim vard─▒r. Bu g├Âzlemler ve ├╝r├╝nler sayesinde; toprak ├Âzellikleri (derinlik, b├╝nye, erozyon durumu, drenaj ko┼čullar─▒, tuzluluk, alkalilik, ta┼čl─▒l─▒k ÔÇô kayal─▒l─▒k y├╝zdesi, pH, horizon yap─▒s─▒, di─čer organik ve inorganik maddeler ve renk) ve arazi ├Âzellikleri (e─čim, arazi kullan─▒m kabiliyet s─▒n─▒f─▒, arazi kullan─▒m kabiliyet alt s─▒n─▒f─▒, b├╝y├╝k toprak grubu, parsel ┼čekli ve b├╝y├╝kl├╝─č├╝, konum, ┼čimdiki arazi kullan─▒m─▒, sulama durumu) tespit edilir.

Bu konuyu oyla!
[Toplam: 1 Ortalama: 5]
(Visited 22 times, 1 visits today)

Benzer konular

Leave a Comment