Kekik

kekik

Kekik
Kekik, ball─▒babagiller (Lamiaceae) familyas─▒ndan Thymus, Thymbra, Origanum, Coridothymus, Satureja, cinslerinin genel ad─▒ olan, kendine ├Âzg├╝ kokusu ile tan─▒nan ├žimenlik, tarla, orman k─▒y─▒lar─▒nda ve ├žay─▒rlarda g├Âr├╝len bitki t├╝rlerinin ortak ad─▒.

Kekik bitkisinden yaprak ├ži├žek durumlar─▒n─▒n su buhar─▒ distilasyonu y├Ântemi ile %2-%8 oran─▒nda yak─▒c─▒ lezzetli aromatik kokulu u├žucu ya─č elde edilir. Bu u├žucucu ya─čdan monoterpen fenollerden karvakrol ve timol bulunmaktad─▒r.

Keki─čin yapraklar─▒nda u├žucu ya─č bulunmas─▒ndan dolay─▒, bitkiden kaynat─▒larak ├žay yap─▒lmas─▒ durumunda etkinli─čini kaybeder.

Her ne kadar Thymus cinsi ile an─▒lan kekikten ticari olarak u├žucu ya─č ├╝retiminde kullan─▒lsa da daha y├╝ksek verim al─▒nd─▒─č─▒ i├žin Origanum t├╝rlerinden Origanum majorana (Alanya Keki─či) tercih edilmektedir.

├ťlkemizde yakla┼č─▒k olarak 35 kadar kekik t├╝r├╝ 1500m rak─▒m─▒na kadar olan yerlerde ve yaylalarda bulunur.├ťlkemizde 14 adeti endemik olarak yeti┼čen 37-40 aras─▒nda t├╝r mevcuttur

YABAN─░ KEK─░K: Akdeniz b├Âlgesi ve Anadolu da bir├žok varyetesi vard─▒r.

─░ZM─░R KEK─░─×─░ YADA PEYN─░R KEK─░─×─░: Bat─▒ ve G├╝ney Anadolu

─░STANBUL KEK─░─×─░ YADA MERCANK├ľ┼×K: Trakya ve Bat─▒ Anadolu(e┼ček keki─či de denir)

BEYAZ KEK─░K: G├╝ney ve Bat─▒ Anadolu da bilhassa Manisa ve Mu─čla civar─▒nda yay─▒l─▒┼č g├Âsterir

├ľnemli ihra├ž ├╝r├╝nlerinden biridir. Ege ve Akdeniz b├Âlgesinde toplanan kekik t├╝rleri aras─▒nda Origanum onites (─░zmir keki─či), origanum majorana (Beyaz kekik), origanum minutiflorum (S├╝t├ž├╝ler keki─či), origanum syriacum var. Bevanii, Thymbra spicata veya T.sintenisii (zahter, kara kekik, sivri kekik) yer almaktad─▒r.

1999 y─▒l─▒ verilerine g├Âre T├╝rkiye’den 16.556.000 dolar de─čerinde 7.640.000kg kekik (2.16 dolar/kg) ve yakla┼č─▒k 606.600 dolar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda 68.500 kg kekik ya─č─▒ ihracat─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. T├╝rkiye kekik ihracat─▒n da ├Âzellikle son 10 y─▒lda belirgin bir art─▒┼č g├Âzlenmi┼čtir. Kullan─▒lan k─▒s─▒mlar─▒; dall─▒ ├ži├žekli tepe ve yapraklar─▒d─▒r. Kimya sanayinde, ila├ž sanayide, yemeklerde sos ve salatalarda i├žecek olarak ├žok yayg─▒n kullan─▒m alanlar─▒na sahiptir. ─░zmir keki─činin ─▒slah edilerek geli┼čtirilen tescilli iki ├že┼čidi bulunmaktad─▒r. Bunlar Ceylan-2002 ve Tay┼či 2002 ├že┼čitleridir.

─░KL─░M VE TOPRAK ─░STEKLER─░
─░zmir keki─či s─▒ca─č─▒ seven Akdeniz iklimine sahip yerlerde iyi geli┼čme g├Âsteren fide d├Ânemi ve ilk dikim y─▒l─▒ d─▒┼č─▒nda so─čuklara dayan─▒kl─▒ bir bitkidir. Hemen her toprakta yeti┼čir, kumlu topraklar yerine t─▒nl─▒-killi all├╝vial topraklar tercih edilmelidir.

TOPRAK HAZIRLI─×I: An─▒z bozulur. Sonbaharlarda 15-20cm ilkbaharlarda ise fide d├Âneminden ├Ânce 10-15cm y├╝zlek s├╝r├╝l├╝r. Ard─▒ndan diskaro ve rotavat├Âr gibi toprak i┼čleme aletleri ile toprak haz─▒rlan─▒r.

├ťRET─░M TEKN─░─×─░: ─░zmir keki─či hem vejetatif hem de generatif organlar─▒ ile ├╝retilebilen bir bitkidir

F─░DE YET─░┼×T─░R─░LMES─░: Fideliklerin eni 1-2m gereksinimine g├Âre boyu 10-15m civar─▒nda yerden y├╝ksekli─či de 15-20cm olacak ┼čekilde haz─▒rlan─▒r. Fideli─čin i├žeri─či 1 ├Âl├žek yanm─▒┼č ah─▒r g├╝bresi , 1 ├Âl├žek kum ve 1 ├Âl├žek toprak ile haz─▒rlanm─▒┼č har├ž ile doldurulur. Yeterli ┼čekilde bast─▒r─▒larak p├╝r├╝zs├╝z hale getirilir. Metre karesine 4-5gr hesab─▒yla tohum belirlenir. El becerisi ├Ânemli olup, homojen bir da─č─▒l─▒m i├žin tohum ekiminden ├Ânce kum kil vb ile kar─▒┼čt─▒r─▒larak ekim yap─▒l─▒r. Eyl├╝l ay─▒nda ekilen tohumlardan yakla┼č─▒k 20 g├╝n sonra fidecikler toprak y├╝zeyine ├ž─▒kmakta ve so─čuklar ba┼člayana kadar belli bir b├╝y├╝kl├╝─če eri┼čerek so─čuklardan etkilenmemektedir. Fidelerde s├╝rekli yap─▒lmas─▒ gerekli i┼člerden biriside sulamad─▒r. Tohum ekiminden sonra ├žimlenmeye kadar fidelik tav─▒n─▒ kaybetmeyecek ┼čekilde iki ├╝├ž g├╝nde bir gerekirse her g├╝n sulanmal─▒d─▒r. Fideciklerin toprak y├╝zeyine ├ž─▒k─▒┼č─▒ ba┼člad─▒ktan sonra sulama say─▒s─▒ azalt─▒lmal─▒ s─▒cak havalarda a┼č─▒r─▒ nem ile ├ž├Âkerten hastal─▒─č─▒na neden olunmamal─▒d─▒r.

TARLA HAZIRLI─×I VE F─░DE D─░K─░M─░: Fide dikiminden ├Ânce sonbaharda tarla tavl─▒ iken derince s├╝r├╝lmeli daha sonra fide dikim zaman─▒ geldi─činde y├╝zlek bir s├╝r├╝m daha yap─▒lmal─▒ diskaro ve rotovat├Âr gibi aletlerle toprak ufalanmal─▒d─▒r. Fidelikteki fideler 10-15cm kadar b├╝y├╝d├╝─č├╝nde de tarlaya ┼ča┼č─▒rt─▒lmal─▒d─▒rlar.

Fidelerin tarlaya dikimi ya─č─▒┼člardan yararlan─▒lacak ┼čekilde; m├╝mk├╝n oldu─ču kadar erken (┼čubat-mart aylar─▒nda) yap─▒lmal─▒d─▒r. Fidelerin tarlaya dikimi t├╝t├╝n dikmede kullan─▒lan fide dikim makinesi gibi alet ekipmanla yap─▒labilece─či gibi elle de yap─▒labilir. Dikimde s─▒ra aras─▒ mesafenin ayarlanmas─▒nda yabanc─▒ ot m├╝cadelesinin elle veya makine ile yap─▒labilme olanaklar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmal─▒d─▒r. Dekarda 14-15bin bitki alacak ┼čekilde s─▒ra aras─▒ ve ├╝zeri mesafe ayarlanmal─▒d─▒r.├ľrne─čin;45cm s─▒ra aras─▒ ve 15cm s─▒ra ├╝zeri olabilir. Dikimden sonra hemen can suyu verilmelidir.

PLANTASYONUN BAKIMI: ─░zmir keki─čine b├╝y├╝k ├žapta problem olan, bilinen hastal─▒k ve zararl─▒s─▒ yoktur. Bu nedenle yabanc─▒ ot kontrol├╝ ve sulama d─▒┼č─▒nda fazla bir bak─▒m gerektirmeyen kimyasal tar─▒m ilac─▒ uygulanmayan ve uygulanmas─▒ tavsiye edilmeyen bir bitkidir. ─░zmir keki─činden y├╝ksek verim elde etmek i├žin bu bitkinin yaz aylar─▒nda ve ├Âzellikle her bir hasattan sonra sulanmas─▒ gerekmektedir. Yap─▒lacak sulama say─▒s─▒ topra─č─▒n ├Âzelli─čine ba─čl─▒ olarak de─či┼čmekte ve kumlu topraklarda baz─▒ aylarda haftada iki sulamaya kadar ├ž─▒k─▒labilmektedir.

SULAMA: ya─čmurlama, damlama, kar─▒k y├Ântem veya tava y├Ântemlerinden biri ile yap─▒labilir. ─░zmir keki─či yeti┼čtiricili─činde kar┼č─▒la┼č─▒lan en b├╝y├╝k problem yabanc─▒ otla m├╝cadeledir. ─░lkbaharda m├╝cadele edilmedi─činde yabanc─▒ otlar ├Ânce geli┼čmektedir. Onun yararland─▒─č─▒ besin maddelerine ortak olarak ve g├Âlgeleme yaparak hem kekik plantasyonunun daha zay─▒f b├╝y├╝mesine neden olmakta hem de kaliteyi bozmaktad─▒r.

HASAT: Y├╝ksek yaprak verimi ve u├žucu ya─č oran─▒ elde etmek i├žin kekik plantasyonu %50 ├ži├žeklendi─činde hasat edilmelidir. Hasat toprak y├╝zeyinin10-15cm ├╝zerinde elle veya makine ile bi├žilerek yap─▒l─▒r. ─░zmir keki─činde bir y─▒lda yap─▒lacak bi├žim say─▒s─▒ bitkinin yeti┼čtirildi─či ekolojiye ve bak─▒m ┼čartlar─▒na ba─čl─▒ olarak de─či┼čmektedir. Bu say─▒ Ege B├Âlgesinde bir ├╝retim sezonunda ├╝├že kadar ├ž─▒k─▒labilmektedir.3 bi├žim yap─▒ld─▒─č─▒nda 1.bi├žim May─▒s ay─▒ ortalar─▒nda 2.bi├žim Temmuz sonu 3.bi├žim Ekim ay─▒ ortalar─▒nda yap─▒lmaktad─▒r.

KURUTMA: Baharat olarak t├╝ketilen kekik yapraklar─▒n─▒n, canl─▒ ye┼čil renkte olmas─▒ istenir. Yaprakta meydana gelebilecek kararmalar ve renk de─či┼čimi kaliteyi d├╝┼č├╝rmektedir. Kaliteli ├╝r├╝n elde etmek i├žin kekik g├Âlge bir yerde kurutulmal─▒, ├╝st ├╝ste 30-40cm’den daha kal─▒n y─▒─č─▒lmamal─▒ ve k─▒z─▒┼čmaya meydan vermeyecek ┼čekilde ara s─▒ra kar─▒┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

HARMAN : Kurutulan keki─či pazarlayabilmek i├žin sap ve yapraklar─▒n─▒n birbirinden ayr─▒lmas─▒ gerekmektedir. Bu ├žok k├╝├ž├╝k alanlarda yap─▒lan ├╝retimlerde; kekik y─▒─č─▒n haline getirilir ve bu y─▒─č─▒n bir sopa yard─▒m─▒ ile d├Âv├╝l├╝r ve sonra bir elek yard─▒m─▒ ile sap ve yapraklar─▒ birbirinden ayr─▒l─▒r. B├╝y├╝k ├žapl─▒ ├╝retimlerde ise; bu─čday ve benzeri ├╝r├╝nleri saplar─▒ndan ay─▒rmaya yarayan patoz veya bi├žerd├Âver gibi tar─▒m makinelerinde gerekli hava ve elek yard─▒m─▒ yap─▒larak kekik yapraklar─▒ saplar─▒ndan ayr─▒labilir.

VER─░M: ┼×imdiyi kadar yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar ─▒┼č─▒─č─▒nda ─░zmir keki─činden elde edilen kuru yaprak veriminin iyi tarla ve bak─▒m ko┼čullar─▒nda dekara ortalama400-500kgaras─▒nda de─či┼čti─či ancak bu verimin bak─▒m ┼čartlar─▒ ve ekolojiye ba─čl─▒ olarak 800kg’a├ž─▒kabildi─či gibi 100kg’a da inebilmektedir.

KAYNAK :1- Tar.ve K├Ây┼čl.Bak.Yeti┼č.Bil.Yay.2003
2- Do├ž.Dr.E.Bayram E.├ť. Tarla Bitk.B├Âl. B├╝lt.No: 42
3- Dr. AD Sar─▒,B.O─čuz ETAE Yay─▒nlar─▒ Kekik Tar─▒m─▒

Bu konuyu oyla!
[Toplam: 1 Ortalama: 5]
(Visited 41 times, 1 visits today)

Benzer konular

Leave a Comment